Elektryk w Twojej okolicy Katalog Elektryków w Twojej okolicy
Lokalna Polska › Blog › Uncategorized

Wyłącznik nadprądowy a różnicowoprądowy: czym się różnią zabezpieczenia w rozdzielnicy?

Wyłącznik nadprądowy chroni obwód przed skutkami przeciążenia i zwarcia, a wyłącznik różnicowoprądowy reaguje na odpowiednio dużą różnicę między prądami wpływającymi do chronionego obwodu i z niego wypływającymi. Urządzenia te pełnią różne funkcje i zwykle współpracują ze sobą. Istnieją też aparaty łączące obie funkcje w jednej obudowie. Dobór zabezpieczeń wymaga oceny całej instalacji przez elektryka.

Co robi wyłącznik nadprądowy?

Wyłącznik nadprądowy, potocznie nazywany bezpiecznikiem automatycznym lub „eską”, odłącza obwód, gdy prąd osiąga warunki zadziałania właściwe dla danego aparatu. Chroni przed skutkami dwóch podstawowych sytuacji:

  • przeciążenia – gdy przez obwód płynie zbyt duży prąd, na przykład wskutek jednoczesnego używania odbiorników o dużej mocy;
  • zwarcia – gdy wskutek uszkodzenia lub niewłaściwego połączenia powstaje droga przepływu prądu o bardzo małej impedancji, co może spowodować gwałtowny wzrost prądu.

Czas zadziałania zależy między innymi od wartości prądu i charakterystyki aparatu. Niewielkie przekroczenie prądu znamionowego nie musi oznaczać natychmiastowego wyłączenia, natomiast duży prąd zwarciowy może spowodować szybkie odłączenie. Dokładne warunki określa charakterystyka konkretnego wyłącznika.

Jeżeli zabezpieczenie wyłącza zasilanie po uruchomieniu kilku urządzeń, nie należy zakładać, że zawsze chodzi o przeciążenie. Możliwe jest również uszkodzenie sprzętu albo instalacji. Podobne rozróżnienie ma znaczenie, gdy listwa zasilająca powoduje wyłączenie zabezpieczenia.

Co wykrywa wyłącznik różnicowoprądowy?

Wyłącznik różnicowoprądowy, w skrócie RCD, porównuje prądy przepływające przez jego tory. W prawidłowo działającym obwodzie ich suma jest bliska zeru. Jeżeli część prądu popłynie inną drogą, powstaje różnica, na którą odpowiednio dobrany aparat może zareagować wyłączeniem zasilania.

Przyczyną takiej różnicy bywa uszkodzona izolacja, zawilgocenie urządzenia lub inny problem w chronionej części instalacji. Samo zadziałanie RCD nie wskazuje jednak, który element jest uszkodzony ani jaka jest przyczyna. Również sprawny obwód i podłączone urządzenia mogą generować niewielkie prądy upływu; ich łączna wartość ma znaczenie przy projektowaniu ochrony.

reklama

RCD może ograniczać skutki niektórych uszkodzeń i stanowić element ochrony przeciwporażeniowej. Nie gwarantuje jednak ochrony w każdej sytuacji i nie zastępuje pozostałych środków ochronnych. Szczegółowe postępowanie przy powtarzającym się wyłączeniu opisuje poradnik o tym, dlaczego wyłącznik różnicowoprądowy odłącza zasilanie po włączeniu urządzenia.

Najważniejsze różnice

Cecha Wyłącznik nadprądowy Wyłącznik różnicowoprądowy bez członu nadprądowego
Podstawowa reakcja Na odpowiednio duży prąd przeciążeniowy lub zwarciowy Na odpowiednio dużą różnicę prądów w chronionym obwodzie
Rola Ochrona obwodu przed skutkami przeciążeń i zwarć Element ochrony przy określonych prądach upływu i uszkodzeniach
Czego sam nie zapewnia Nie zastępuje ochrony realizowanej przez odpowiednio dobrany RCD Nie zapewnia samodzielnie ochrony przed przeciążeniem i zwarciem

Wyłącznik różnicowoprądowy bez członu nadprądowego sam również musi być odpowiednio chroniony przed przeciążeniem i zwarciem. Projektant lub elektryk dobiera współpracujące aparaty do parametrów instalacji oraz danych producenta. Obecność dwóch różnych zabezpieczeń w rozdzielnicy nie jest więc zbędnym powieleniem tej samej funkcji.

Aparat łączący obie funkcje: RCBO

Wyłącznik różnicowoprądowy z członem nadprądowym, często oznaczany skrótem RCBO, łączy w jednym aparacie funkcje ochrony różnicowoprądowej i nadprądowej. Może chronić pojedynczy obwód przed skutkami przeciążenia, zwarcia oraz określonych prądów różnicowych, zależnie od swojego doboru i warunków instalacji.

Jedną z kwestii projektowych jest zakres obwodów objętych danym aparatem. Gdy jeden RCD chroni kilka obwodów, jego zadziałanie może odłączyć je wszystkie. Przy osobnych aparatach dla poszczególnych obwodów zasięg przerwy może być mniejszy. Rzeczywisty efekt zależy jednak od układu zabezpieczeń i rodzaju uszkodzenia, dlatego nie można obiecać, że wyłączy się wyłącznie jeden obwód.

Jak rozumieć oznaczenia na aparatach?

Na wyłączniku nadprądowym można spotkać oznaczenie składające się z litery i liczby, na przykład B16. Liczba oznacza prąd znamionowy w amperach, a litera odnosi się do charakterystyki zadziałania. Sam napis nie wystarcza do oceny, czy aparat jest odpowiedni dla danego obwodu. Znaczenie mają między innymi przewody, sposób ich ułożenia, spodziewane obciążenie i warunki zwarciowe.

Na RCD podaje się między innymi prąd znamionowy oraz znamionowy prąd różnicowy zadziałania. Są to różne parametry: pierwszy dotyczy dopuszczalnej pracy aparatu w określonych warunkach, a drugi jego czułości na prąd różnicowy. Na obudowie może znajdować się też oznaczenie typu RCD, odnoszące się do rodzajów prądów różnicowych, na które aparat ma reagować.

reklama

Nie dobieraj zabezpieczenia wyłącznie po wyglądzie, liczbie amperów ani oznaczeniu sąsiedniego aparatu. Większa wartość prądu znamionowego nie oznacza automatycznie lepszego zabezpieczenia. Niewłaściwa zmiana może sprawić, że przewody nie będą odpowiednio chronione. Dobór i wymianę należy zlecić elektrykowi.

Co zrobić, gdy zabezpieczenie się wyłącza?

Najpierw zwróć uwagę, jakie urządzenia pracowały i czy wystąpiły dodatkowe objawy, na przykład zapach spalenizny, trzaski lub widoczne uszkodzenie. Te informacje pomogą specjaliście zawęzić poszukiwania. Nie otwieraj rozdzielnicy, nie dotykaj przewodów i nie próbuj blokować dźwigni zabezpieczenia w pozycji włączonej.

Jeśli wyłączenie się powtarza albo towarzyszy mu zapach spalenizny, dym lub ślady nadpalenia, przerwij korzystanie z podejrzanego obwodu i wezwij elektryka. W razie bezpośredniego zagrożenia pożarem oddal się w bezpieczne miejsce i powiadom służby pod numerem 112. Nie sprawdzaj działania instalacji przez wielokrotne ponawianie prób.

Przycisk oznaczony „TEST” dotyczy mechanizmu wyłącznika różnicowoprądowego, a nie jest uniwersalnym testem całej instalacji. Jego znaczenie i ograniczenia wyjaśnia tekst o przycisku TEST na wyłączniku różnicowoprądowym. Oględziny i odpowiednie pomiary pozwalają elektrykowi ocenić więcej niż samo położenie dźwigni lub reakcja na przycisk.

Kiedy warto poprosić o ocenę rozdzielnicy?

Ocena jest przydatna nie tylko po awarii. Warto ją zlecić przed podłączeniem urządzenia o dużej mocy, podczas planowania nowych obwodów lub modernizacji starej instalacji. Elektryk może sprawdzić dokumentację, stan osprzętu, podział obwodów i dobór zabezpieczeń, a także ustalić zakres potrzebnych pomiarów.

Przy rozbudowie liczba wolnych miejsc w rozdzielnicy nie jest jedynym kryterium. Trzeba sprawdzić również możliwości istniejącego zasilania i instalacji. Więcej o ocenie obwodów przed zmianą przeczytasz w poradniku dotyczącym rozbudowy gniazdek i wyboru nowego obwodu.

reklama

Najczęstsze pytania

Czy RCD zastępuje wyłącznik nadprądowy?

Nie, jeśli jest to wyłącznik różnicowoprądowy bez członu nadprądowego. Potrzebuje odpowiednio dobranej ochrony przed przeciążeniem i zwarciem. Funkcje te może natomiast łączyć aparat RCBO.

Czy wyłącznik nadprądowy wykryje każdy niebezpieczny upływ prądu?

Nie należy tego zakładać. Prąd upływu może być zbyt mały, aby spowodować zadziałanie wyłącznika nadprądowego. Dlatego rodzaj i sposób zastosowania ochrony ustala się dla konkretnej instalacji.

Czy po jednym wyłączeniu trzeba wymienić aparat?

Nie zawsze. Zadziałanie może być prawidłową reakcją na problem w obwodzie lub podłączonym urządzeniu. O przyczynie i ewentualnej wymianie powinien zdecydować elektryk po sprawdzeniu instalacji i aparatu.

Źródła