Elektryk w Twojej okolicy Katalog Elektryków w Twojej okolicy
Lokalna Polska › Blog › Uncategorized

Selektywność zabezpieczeń w domu: dlaczego awaria jednego obwodu może wyłączyć prąd w całym mieszkaniu?

Awaria jednego obwodu może pozbawić prądu całe mieszkanie, gdy zadziała zabezpieczenie obejmujące większą część instalacji albo kilka zabezpieczeń jednocześnie. Selektywność oznacza takie współdziałanie zabezpieczeń, aby w określonej sytuacji odłączyło się możliwie najmniejsze miejsce objęte uszkodzeniem. Jej brak nie pozwala jednak sam w sobie ustalić przyczyny konkretnej awarii: potrzebna jest ocena instalacji i urządzeń przez elektryka.

Co oznacza selektywność zabezpieczeń?

W instalacji może znajdować się kilka zabezpieczeń ustawionych kolejno na drodze zasilania. Jedno obejmuje większą część instalacji, a następne chroni wybrany obwód, na przykład gniazdka w kuchni. Podczas zwarcia w tym obwodzie prąd uszkodzeniowy może być wykrywany przez oba urządzenia.

Jeżeli zadziała tylko zabezpieczenie obwodu kuchennego, a pozostałe obwody nadal będą zasilane, działanie tych urządzeń w danej sytuacji było selektywne. Jeśli odłączy się także zabezpieczenie znajdujące się wcześniej na drodze zasilania, zgasnąć może również światło lub przestaną działać gniazdka w innych pomieszczeniach.

Korzyścią z selektywności jest ograniczenie zasięgu przerwy w zasilaniu. Łatwiej też ustalić obszar, w którym wystąpił problem. Nie oznacza ona jednak, że po każdym zadziałaniu wolno bez dalszego sprawdzenia przywrócić zasilanie albo że instalacja nie wymaga naprawy.

Dlaczego wyłączają się dwa zabezpieczenia?

Przy zwarciu prąd może osiągnąć wartość, na którą szybko zareaguje zarówno zabezpieczenie danego obwodu, jak i zabezpieczenie znajdujące się przed nim. To, które urządzenie zadziała, zależy między innymi od ich konstrukcji, charakterystyk, parametrów oraz wartości prądu w miejscu uszkodzenia.

Istotny jest również rodzaj zdarzenia. Przeciążenie i zwarcie przebiegają inaczej, dlatego współdziałanie zabezpieczeń ocenia się dla odpowiednich warunków. Przyczyną odłączenia większej części instalacji może być też uszkodzenie znajdujące się poza pojedynczym obwodem końcowym. Sama liczba wyłączonych urządzeń nie wystarcza do postawienia diagnozy.

reklama

Warto rozróżniać funkcje aparatury. Wyłącznik nadprądowy reaguje na określone warunki przeciążenia i zwarcia, natomiast wyłącznik różnicowoprądowy wykrywa odpowiednią różnicę prądów. Więcej o ich zadaniach wyjaśnia porównanie wyłącznika nadprądowego i różnicowoprądowego. Dwa różne rodzaje aparatów mogą odłączyć zasilanie z różnych powodów, dlatego nie należy traktować ich wskazań jako równoważnych.

Czy większa liczba amperów na zabezpieczeniu wystarczy?

Nie. Sama różnica wartości znamionowych, na przykład między zabezpieczeniem obwodu a aparatem znajdującym się przed nim, nie potwierdza selektywności w każdym przypadku. Znaczenie mają także charakterystyki działania, konkretne modele urządzeń oraz spodziewany prąd zwarciowy w rozpatrywanym miejscu.

W praktyce selektywność może być częściowa: dana para zabezpieczeń działa selektywnie tylko do określonej wartości prądu. Przy większym prądzie mogą zadziałać oba aparaty. W odpowiednio dobranym układzie możliwa jest również selektywność całkowita w rozpatrywanym zakresie. Elektryk sprawdza to na podstawie danych producenta i warunków konkretnej instalacji.

Nie należy samodzielnie wymieniać zabezpieczenia na aparat o większej wartości ani zmieniać jego nastaw, aby uniknąć przerw w zasilaniu. Dobór musi uwzględniać ochronę przewodów i urządzeń oraz pozostałe warunki pracy instalacji. Zmiana wykonana bez takiej oceny może pogorszyć ochronę.

Jaką rolę odgrywa pomiar instalacji?

Ocena współdziałania zabezpieczeń wymaga informacji o instalacji, a nie wyłącznie odczytania oznaczeń z rozdzielnicy. Elektryk ustala, jakie urządzenia są połączone szeregowo, jakie obwody zasilają oraz jakie są warunki zwarciowe. Zależnie od sytuacji korzysta z dokumentacji, oględzin, pomiarów i danych producentów aparatury.

Jednym z pomiarów związanych z oceną ochrony jest pomiar impedancji pętli zwarcia. Jego wynik pomaga specjaliście ocenić warunki zadziałania zabezpieczenia, ale pojedyncza liczba nie jest samodzielnym potwierdzeniem selektywności wszystkich aparatów w budynku.

reklama

Podczas oceny stanu instalacji mogą być potrzebne również inne badania. Na przykład sprawdzenie ciągłości przewodu ochronnego PE dotyczy innego aspektu ochrony niż współdziałanie wyłączników nadprądowych. Zakres pomiarów dobiera osoba wykonująca kontrolę.

Co zgłosić elektrykowi po zaniku zasilania?

Przed wizytą warto zapisać okoliczności zdarzenia, bez zdejmowania osłon i dotykania przewodów. Przydatne informacje to:

  • które pomieszczenia lub urządzenia straciły zasilanie i czy nastąpiło to jednocześnie;
  • czy problem pojawił się po włączeniu konkretnego urządzenia, podczas deszczu albo po innych pracach w budynku;
  • czy sytuacja zdarzyła się raz, czy powtarza się w podobnych warunkach;
  • czy przed wyłączeniem były widoczne lub wyczuwalne oznaki usterki, takie jak dym, zapach spalenizny lub nietypowe trzaski;
  • czy dostępna jest dokumentacja instalacji albo wcześniejszy protokół kontroli.

Nie trzeba otwierać rozdzielnicy ani sprawdzać działania instalacji przez ponawianie prób. Jeśli pojawia się dym, ogień lub inne bezpośrednie zagrożenie, oddal się od zagrożonego miejsca i wezwij odpowiednie służby pod numerem 112. O problemie w budynku wielorodzinnym warto powiadomić także zarządcę.

Gdy odłączenie następuje po uruchomieniu konkretnego sprzętu, przyczyną może być zarówno urządzenie, jak i instalacja. Osobno opisano, co może oznaczać sytuacja, gdy wyłącznik różnicowoprądowy zadziała po włączeniu urządzenia.

Czy brak selektywności oznacza, że zabezpieczenia są zepsute?

Nie zawsze. Dwa sprawne zabezpieczenia mogą zadziałać podczas tego samego zwarcia, jeśli w danych warunkach nie zapewniają selektywności. Z drugiej strony powtarzające się wyłączenia mogą mieć związek z uszkodzeniem instalacji, urządzenia lub aparatury. Rozróżnienie tych sytuacji wymaga sprawdzenia przez elektryka.

Czy w każdym domu da się wyłączyć tylko uszkodzony obwód?

Nie można tego zagwarantować bez znajomości instalacji i rodzaju uszkodzenia. Możliwość ograniczenia zasięgu wyłączenia zależy od układu zasilania, podziału obwodów, dostępnych zabezpieczeń oraz warunków zwarciowych. Modernizację warto omówić ze specjalistą, zwłaszcza gdy awaria jednego urządzenia regularnie pozbawia zasilania znaczną część domu.

reklama

Źródła